Een blik op de boeken die ik ondermeer heb gelezen in 2010 en hieronder in 2011

bijgewerkt op 13 december

Alice Munro - Open secrets

Wat een heerlijke verhalen van novelle lengte. Lang genoeg om echt diepte te geven aan de karakters, de gebeurtenissen zijn alledaags, maar altijd toch een beetje anders. Ook wel wat somber en niet met veel humor zo in dat verre ruige grote Canada, maar Munro behoort tot de grote schrijfsters wat mij betreft.

 

Stephen Frey - How to write a damn good novel

Dit is een van de betere schrijfboeken. Aan de hand van voorbeelden van grote schrijvers als Dickens, Flaubert, Nabokov en anderen beschrijft Frey hoe je karakters componeert, wat premissen zijn en het belang ervan. Conflict en climax, de soorten dialoog die je kan gebruiken, direct of indirect. Frey vertelt hoe je deze basisingrediënten toepast. De volgende stap is: even doen, een verdomd goede roman schrijven. In deel II gaat hij nog een stap verder.

 

Iris Boter - Wish you were here

Er gebeurt niet veel in Wish you were here van Iris Boter en dat is om te beginnen al verrassend voor een young adult roman. Tamar is 19 als haar vader plotseling overlijdt, ze woont net op kamers in Zwolle en haar leventje als PA studente valt in duigen. Het immense verdriet een plaats geven en de verantwoordelijkheid voor haar moeder, daar gaat dit boek over. Iris Boter benoemt het verdriet nooit direct, maar de mooie zinnen waarmee ze haar gevoelens verwoordt geeft de lezer het sterke gevoel dat de schrijfster weet waar ze het over heeft, zonder dat ze ooit sentimenteel of melodramatisch wordt. het kan niet anders dan dat er een groot stuk autobiografie in zit.
Beste vriendin Syl steunt haar en Tamar wordt verliefd op Jesse. Die verwarrende en nieuwe gevoelens krijgt ze er gratis bij. Gelukkig is Jesse helemaal goed en is de liefde wederzijds, misschien wel voor altijd. Maar er is nog iets verontrustends in haar leven. Op haar vaders begrafenis vraagt haar demente oma zich af 'of die jongen het wel weet.'  
Een zin die door Tamars hoofd blijft spoken en mede dankzij Syls voortvarendheid ontdekken ze dat Tamar een halfbroer heeft. Behalve een dode vader, heeft ze nu ook een vreemdgaande vader, denkt Tamar. En dat zet haar herinneringen op losse schroeven. Dierbare herinneringen, die ze opschrijft in een schrift met een blauw kaft.
De Engelse titel dekt de lading perfect en slaat natuurlijk op haar vader, maar ook op de ringtone van Syls mobiele telefoon, en misschien een beetje op de vader die haar halfbroer nooit heeft gehad.
Het verhaal is in de ik vanuit Tamar geschreven, waardoor de moeder misschien wat weinig uit de verf komt, zelfs Syl blijft een figurant, en pas op het laatst leren we vriendje Jesse beter kennen, maar we zijn helemaal met Tamar en dat is prima.

 

Ellis Flipse - Yabanci

Heel herkenbaar. Dat is het verhaal van Ellis Flipse in Yabanci, a foreigner in Turkey, tenminste als je in een Mediterraan land woont zoals ik in Zuid-Spanje woon. Het oogsten van de olijven, kappertjes en citrusvruchten plukken, het inmaken van alle heerlijkheden van het land, het leven met lokalen die niets van jouw cultuur weten, hun behulpzaamheid en open houding, hun soms vreemde maar uiterst logische benadering van dagelijks zaken als bijvoorbeeld het afvalprobleem. Ellis Flipse, die als vrouw alleen zes jaar in eenvoud en rijkdom leefde, schrijft er smakelijk over in haar boek Yabanci, dat zowel in het Nederlands en Engels geschreven is. In korte hoofdstukjes vertelt ze met humor en zelfspot hoe ze haar weg vindt, vrienden maakt en heel veel leert. Leuk om te lezen.

 

Jennifer Egan - Bezoek van de knokploeg

Het 'Bezoek van de knokploeg', is de vertaling van de titel 'Visit from the Goon squad', wat een betere titel is voor dit boek van de Amerikaanse Jennifer Egan die hiermee de Pulitzer prijs won.
Een knap geschreven boek waarbij de schrijfster de touwtjes steengoed in handen houdt. Knappe voorbeelden van verschillende point of views, misschien is dit boek wel geschreven met alle perspectieven die er bestaan. Het personaal-perspectief, de ik, drie keer zelfs voor verschillende personages, alwetend ook gecombineerd met het personaal, het jij-perspectief en als klap op de vuurpijl een perspectief via een power-point presentatie, wat ik persoonlijk een vondst vind, omdat er heel snel en adequaat informatie wordt verschaft.
Het verhaal bestaat uit dertien hoofdstukken, vanwege de perspectief-wisselingen kun je het beschouwen als losse verhalen, toch spelen alle personages een rol in elkaars leven en uiteindelijk hebben ze een rol gespeeld in de levens van de, zeg maar, hoofdpersonages Bennie Salazar, platenproducent en zijn assistente Sasha. Geen moment had ik het gevoel, wie is dit, over wie gaat het nu, integendeel, Egan zet haar personages zo sterk neer en geeft ze allemaal zo'n eigen sterke stem, dat ik er helemaal bij was.
Het verhaal is niet licht in een paar woorden samen te vatten, omdat het niet chronologisch door de tijd gaat, van de jaren zeventig, tachtig, post 9/11 en het eindigt in 202.. Ik zou iedereen willen aanraden het gewoon te lezen, en zich niet te laten afschrikken door de titel, want er wordt niet geknokt, wel zijn er treurige situaties in het milieu rond een popgroep in de jaren zeventig, er wordt gesnoven en gefuckt. Er zijn losers en winners en heel veel mooie zinnen.

 

Arnon Grunberg - Huid en haar

'Huid en haar' van Arnon Grunberg is eigenlijk gewoon een rotboek met onsympathieke personages. Niemand is in staat wezenlijk contact te maken, of met zijn of haar gevoel om te gaan en duidelijke keuzes te maken. Iedereen denkt dat seks hebben gelijk staat aan intimiteit en liefde. En iedereen is op een ongelooflijke manier met zichzelf bezig.
De moderne mens, de nihilistische mens van deze tijd: Grunbergs stokpaardje en dat doet hij razend knap, al wordt het na boek zoveel (ik vond Tirza en de Figuranten echt het beste) een beetje 'boring'.
En toch las ik verder en in een paar dagen waren de ruim 500 bladzijden geslecht, omdat ik wilde weten hoe het met Roland Oberstein, zijn zoon Jonathan, zijn ex-vrouw Sylvie, zijn vriendin Violet, zijn minnares Lea en haar man Jason zal aflopen. Niet dus, want zoals gezegd niemand kiest echt, hoewel de ontknoping op het eind dan wel weer verrassend en grappig is. Roland die Jason belt en als je weet wat voor een man Jason is, dan weet je wat dat voor relatie zal worden.

Roland Oberstein is econoom, docent aan de universiteit in Fairfax. Nee, geen hoogleraar tot verdriet en ongenoegen van zijn dominante moeder, mevrouw Oberstein, die een paar keer een kort eigen hoofdstukje krijgt, waaruit haarfijn blijkt wat voor jeugd Roland gehad zal hebben.
Zijn leven is economie, zijn onderzoek gaat over de geschiedenis van de bubbel, grappig en gek, vooral omdat hij zich voortdurend laat afleiden door de vrouwen in zijn leven. Er wordt vrijwel uitsluitend gecommuniceerd per sms en mobiel. En als er 'real life' dialoog is dan mist het gesprek realiteit en wezenlijke betrokkenheid, als er al niet meteen wordt over gegaan op seks. De seksscènes zijn veeltallig, maar worden nooit breed uit gemeten er wordt meer verteld, dan geshowd, en dat is prettig.

Roland kun je wel de protagonist noemen, al weet Arnon het perspectief steeds zo te wijzigen dat je met iedereen meeleeft. Op ruim twee-derde van het boek komt er een nieuwe figuur bij: Leids studente Gwennie, met haar toevoeging als een deus ex machina had ik wel moeite, de escalatie die volgde vond ik weinig toevoegen.

 

Rita Verschuur - De tweede moeder

'De tweede moeder' van Rita Verschuur is net als 'Het geheim van mijn moeder' het verhaal over een getekende jeugd. Wanneer Rita acht is krijgt ze een stiefmoeder, de tweede vrouw van haar vader, die met haar goedbedoelende, maar pertinente meningen de kleine Rita indoctrineert en opslokt. Na moeders dood gaat de volwassen Rita naar Florence op zoek naar het origineel van de roze engel, een prent die Rita ooit van haar kreeg. In herinneringen en flashbacks ontleed ze in Florence de gecompliceerde relatie met haar stiefmoeder. Hoewel deze constructie soms wat geforceerd aandoet is het een mooi verhaal waarin veel te herkennen valt voor mensen met soortgelijke relaties. Van moeders die hun dochters verstikken en het effect van een enkele zin argeloos uitgesproken door de ouder, maar die bepalend kan zijn voor de rest van iemands leven.

 

Ildefonso Falcones - De hand van Fatima

Van Spaanse gasten hoorde ik over dit boek. 'Ken je het niet? Het speelt in deze vallei, las Alpujarras.' Mijn interesse was gewekt en ik zag het meteen in iedere boekwinkel liggen. Waarom niet in het Spaans lezen? maar de 950 bladzijden waren afschrikwekkend. Ik las op internet een paar bladzijden en was niet overtuigd. Toen kwam mijn nichtje aan met het boek in de Nederlandse vertaling en ik kon niet anders dan beginnen.
Ik heb er de hele zomer over gedaan. De eerste tweehonderd bladzijden waren flink doorploegen. De bloederige slachttaferelen tussen de morisken en de christenen rond 1568, waren soms té veel. Kromzwaarden die hoofden afhakten van vrouwen en kinderen en harten die uitgerukt werden. De christenen deden er alles aan om de morisken uit te roeien, tot het tij keerde en Moorse leider Aben Humeya de opstand voort trok en ook zijn wraak was weinig zoet, de bloedbaden gingen onverdroten verder.

We volgen Hernando, een jongen van ongeveer zestien jaar, die de Nazareeër wordt genoemd omdat hij de zoon is van een door een priester verkracht Moors meisje, Aisha. En precies dat is het thema van het boek, de keuze die de jongen moet maken tussen twee geloven en uiteindelijk in zijn latere leven tussen twee vrouwen. Aisha trouwt met Brahmin, een eenvoudige muilezeldrijver, die de verschrikkelijke stiefvader van Hernando wordt.

Hernando, in zijn twee werelden, leert lezen en schrijven van de priester, maar ook kalligraferen en de koran uit zijn hoofd van de plaatselijke Faqih. Tijdens de opstanden wordt hij de persoonlijke paardenverzorger van Aben Humeya, hij redt een christenmeisje en een Spaanse edelman, twee daden die hem in zijn latere leven duur komen te staan. Hij ontmoet Fatima en valt voor haar zwarte ogen. Fatima is alles kwijt en blijft bij Aisha, tot ook Brahmin zijn ogen op haar laat vallen, om daarmee de Nazareeër dwars te zitten.

Na de revolte in de Alpujarras worden alle morisken uitgewezen naar Cordoba, waar ze gedwongen worden christen te zijn, maar altijd gestigmatiseerd blijven en ook heimelijk hun enige god Allah trouw blijven. Hernando trouwt met Fatima en weet zich aan de armoede te ontworstelen omdat hij kan lezen en schrijven. Hij komt in de koninklijke stallen te werken, maar blijft ondergronds zijn geloof belijden en verspreiden en is actief binnen de moorse gemeenschap. Uiteindelijk wordt hij een van de belangrijkste mannen die trachten beide religies, islam en christendom dichter tot elkaar te brengen.

Hernando's ontberingen zijn eindeloos. Hij verliest Fatima aan Brahmin, die zijn stiefzoon blijft dwarszitten en haar en hun kinderen ontvoert naar Marokko. Hernando blijft achter met zijn moeder, die hem laat geloven dat zijn gezin dood is. Hij wordt verstoten door de moriskengemeenschap omdat hij ooit tijdens de opstand in las Alpujarras christenen heeft gered. Hij wordt rijk, trouwt opnieuw met een christenvrouw, Rafaela, met wie hij weer een gezin sticht en die hij achter moet laten met zijn jongste kinderen als in de 17e eeuw alle morisken Spanje worden uitgewezen.

Maar Hernando is veerkrachtig, een nobel mens, die naast vijanden ook veel vrienden heeft. Door het hele boek is hij de meest uitgewerkte personage, zelfs Aisha en Fatima, blijven platte karakters. De geschiedenis is boeiend genoeg, maar Hernandos escapades maken het levendig. De vele feiten worden soms vertellerig en uitgebreid gebracht. De eindeloze stroom van ontberingen is veel en soms dacht ik, mag het een onsje minder zijn en daarmee 200 bladzijden minder, por favor!

 

Chiara Tissen - Wrap

Ik las onlangs Wrap van Chiara Tissen uit, een e-book. Behalve dat het hier en daar goed is, mooie zinnen en beelden, de personages zijn tot leven gebracht op een soms aandoenlijke manier en ik het na honderd bladzijden wel wilde uitlezen, vind ik het babbelgehalte wat te hoog. En hier en daar is het te vertellerig en uitleggerig geschreven.

Franka en Willem zijn de twee hoofdfiguren om wie het verhaal draait. Ze zitten beide in de filmwereld en hadden zeventien jaar geleden een relatie. Als Willem Franka in de trein ziet zitten, herinnert hij zich haar ineens weer en realiseert hij zich dat zij de ware vrouw voor hem is.
Maar dat was voor het ongeluk.
Franka is op weg naar de begrafenis van oom Jelle, de vader van haar jeugdvriendin en ze was vergeten wat een bijzondere band ze met hem had, zeg maar een vader-zoon relatie. En die dag, in de trein, tijdens de begrafenis en daarna herinnert ze zich steeds meer dingen die ze vergeten was of verdrongen had. Dingen uit haar jeugd, de relatie met haar eigen vader en heel veel heeft met Willem te maken, de enige man (en ze heeft er heel veel afgewerkt) naast wie ze een keer 's morgens wakker werd.  
Het verhaal wordt vanuit de perspectieven van Willem en Franka verteld, maar ook vanuit de bijfiguren, hoewel het niet echt stoort, had dat voor mij niet gehoeven, het draagt bij tot het invullen en uitleggen van het verhaal, alles moet belicht worden. Al met al, Wrap zoemde nog een dagje na in mijn hoofd, dus ik beveel het wel aan.    

De afgelopen maanden las ik hap-snap van alls en nog wat. Research voor mijn Maksenroman: Justus van Maurik, Woutertje Pieterse, De klop op de deur, Mijn kleine Amsterdam van Geert Mak.
En heel wat anders: 'Een heer van stand' van Marten Toonder. Een boek over oud worden en oud zijn.
Hermann Hesse's, 'Morgenland' en 'De kunst van het ouder worden'. Wat is dat toch met mij momenteel, gelukkig voel ik me nog niet aangesproken.
Haruki Murakami, 'After dark', hoog 'ging wel' gehalte.
Michaël Kumpmüllers 'Dorst', dat ik zo deprimerend vond, dat ik het niet uitlas.
En zo nog het een en ander dat ik niet meer weet. Ik hoop de draad weer op te pakken en stevig verder te lezen.

 

Sandor Marai- Gloed

In geen tijden heb ik zo lang gedaan over een boek van 156 bladzijden, maar het was het waard. Iedere zin moest herkauwd en herlezen worden. Echt spannend, zoals de achterflap suggereert vond ik het niet. Wel boeiend en met een sterke sfeer. Een verhaal dat gaat over vriendschap, trouw, verraad, wraak, en de ouderdom die misschien een antwoord geeft op de ultieme levensvraag. Waar gaat het uiteindelijk om. Ik kan het zo weer opnieuw lezen, en dat ga ik waarschijnlijk binnenkort doen.

 

Ingrid Bilardie de Boer - Sneeuwwit

Ingrid Bilardie de Boer kan schrijven. Dat bewijzen de twee novellen en de twee korte verhalen in dit boek dat in 2010 werd uitgegeven bij ParelZ. In de novelle Sneeuwengel schrijft ze met het grootste gemak vanuit het hoofd van Cecile. Cecile wordt wakker na te veel drank tijdens een avondje stappen in een witte ruimte. Wie wat waar? Ingrid weet het verontrustend sterk en druppelsgewijs uit de doeken te doen. In haar heel eigen stijl, herhalende woorden, met soms het ontbreken van interpunctie en ingevoegde witregels komen we er achter wat er eigenlijk met Cecile aan de hand is. Het is bijna te veel. Het worstelen met de waarheid, de angst en zichzelf. Daarom is dit verhaal als novelle precies goed.

De beide korte verhalen Doodzonde en Winterzonnewende zijn qua vertelttrant wat gewoner en toegankelijker. Wedstrijdwinners, die je niet onberoerd laten. In Doodzonde ziet een vrouw, die worstelt met een groot verdriet, hoe een kind te vondeling wordt gelegd voor de kerk waar juist de kerst-mis is aangevangen. Ze vertelt het verhaal aan haar goede vrienden, maar waar het werkelijk om gaat moeten we we tussen de regels doorlezen.
Winterzonnewende is vooral mooi qua sfeer. Een vrouw komt tot een bijzonder inzicht.

De novelle Dwaalwit heeft raakpunten met Sneeuwengel, vanwege de kleur wit, de sneeuw, maar ook omdat beide hoofdpersonages, zich in vervreemdende situaties bevinden. Annelore Bloem in Dwaalwit koopt kunst. Ze mag een miljoen besteden aan een kunstwerk van Harris Marie. Langzaam begrijpen we iets meer van Annelore, het ongeluk met Cyrus, de bezorgde Willemijn en haar dochter Lonneke. Tot de uiterst verrassende ontknoping ons uit de droom helpt.

Knappe verhalen, knap gecomponeerd en bijzonder goed geschreven.

 

Amos Oz- Dorpsleven

Dorpsleven van de Israelische schrijver Amos Oz sluit mooi aan op De veerboot. De bewoners in het dorpje Tel Ilan in het noorden van Israël zijn gewone mensen, lijkt het, maar zodra het verhaal zich ontvouwt duiken kleine obsessies en vervreemdingen op bij de personages. Zoals Arjee Tselnik in het verhaal Erfgenamen zijn dagen slijt met zijn oude dove moeder in het oudste en mooiste huis van de streek, todat een zonderlinge bezoeker zijn rust komt verstoren.
Of in Verwanten zoals de arts Gili Steiner, die bij de bushalte op haar neef en soldaat Gidon wacht. Hij zit niet in de bus en ze gaat hem zoeken. Haar ongerustheid is misschien gegrond, of toch niet. Een verhaal dat gebouwd is op angst en schuld. Heel knap.
Graven vertelt het verhaal van oud parlementslid Pesach Kedan, die met zijn dochter Rachel in Tel Ilan woont. Een Arabische student, Adel, huurt het kippenhok tegen het doen van klussen op het erf en het strijken van Rachels ondergoed. Pesach is een notoire klager en gelooft dat er onder het huis gegraven wordt, iedere nacht hoort hij het gegraaf. Hij verdenkt de Arabier. Totdat de jongen het graven ook hoort en uiteindelijk hoort Rachel het zelfs. Een beetje lang dit verhaal, maar heel subtiel hoe de gekte ons op een dag allemaal te pakken krijgt.
Het verhaal Verloren is in een ik-perspectief geschreven. De andere verhalen worden door een alwetende verteller verteld en dat is altijd even omschakelen, want nu dacht ik dat de ik de alweter was.
Deze ik is makelaar. Hij wil het huis van Batja Roebin kopen, de weduwe van de ziekelijke Eldar Roebin, een bekend schrijver, hoewel niemand zijn boeken echt las. Als de ik aanbelt doet dochter Jardena open, ze is alleen thuis. Zij studeert in Haifa, terwijl haar moeder in Jerusalem was. Jardena nodigt de ik uit en verleidt hem op een tocht door het ruïneuze huis. Uiteindelijk verleidt ze hem en laat hem achter in de rolstoel van haar vader. Prachtig, wat een verhaal en wat ik hier leer is ook het belang van de tijd nemen om een verhaal te vertellen.
Wachten gaat over de burgemeester van Tel Ilan, Benni Avni en zijn vrouw Nava. Nava geeft Adel (de Arabische student uit het verhaal Graven)een briefje dat hij zich geen zorgen hoeft te maken over haar. Vervolgens is zij spoorloos. Benni gaat haar zoeken, hij is niet ongerust, waarom zou hij. Tijdens zijn zoektocht komt hij op plaatsen en heeft herinneringen en associaties, waardoor je als lezer een verontrustend beeld van de man krijgt.

Het knappe in dit soort schrijven van Helle en Oz is het weglaten van de woorden die het verhaal eigenlijk vertellen.

 

Helle Helle - De veerboot

De veerboot is een bijzonder verhaal. Er gebeurt helemaal niets in het Deense plaatsje Rødby, behalve dat er een paar mensen doodgaan en er een paar mannen gaan en komen in het leven van Jane, de vertelster. We volgen Tine en Jane, die niet zo lang geleden hun moeder verloren. Ze wonen samen, Tine heeft een dochtertje, en allebei werken ze in de parfumerieafdeling van de veerboot van Rødby naar Puttgarden. Het dagelijks leven wordt eenvoudig beschreven met korte zinnen. Wat lijkt schrijven dan gemakkelijk. Maar tussen die zinnen en regels en onder de woorden lees je de eenzaamheid en het onvermogen te voelen en werkelijk contact te maken. De soms sublieme dialogen versterken het verhaal nog eens. Ik ben verrast en ook geamuseerd, het verhaal wordt nergens zwaar of beklemmend, maar laat je niet ongemoeid. Een Deense schrijfster met een uitgesproken stijl en een eigen stem.

 

Tatiana de Rosnay - Haar naam was Sarah

Ongelooflijk dat dit boek zo'n bestseller wordt. Wat mij betreft komt dat vooral vanwege het onderwerp. Natuurlijk is het verschrikkelijk dat ten tijde van de tweede wereldoorlog een Joods meisje van tien haar broertje van vier in een kast opsluit met de bedoeling hem te beschermen. Dat ze pas weken later terugkomt in haar ouderlijk huis en het onvermijdelijke ontdekt is eveneens tragisch, maar hebben we niet al vaker over dergelijke verschrikkelijke oorlogservaringen gelezen?

Dat er door dit boek grote aandacht wordt besteed aan de razzia's en de rol die de Parijse politie daarbij speelde en de tragiek van wat gebeurde in het grote wielrennerstadion Vel'd hiv in Parijs, is wat mij betreft de enige verdienste van dit boek.

Het verhaal van de Amerikaanse journaliste Julia, die op zoek gaat naar het tienjarig meisje dat destijds woonde in het appartement dat zij met haar man en dochter gaat betrekken is goedkoop en chicklitterig, het staat bol van de cliché's en ik kon maar geen sympathie voor Julia opbrengen.

In afwisselende hoofdstukken krijgen we het verhaal van het meisje (we weten meteen dat haar naam Sarah is) in de oorlog en de journaliste Julia in haar ongelukkige huwelijk anno 2002. We zien hoe het meisje het broertje in de kast verstopt, hoe ze met haar ouders naar het Vel d'hiv gaat, samen met vele duizenden andere joden, vooral vrouwen en kinderen, en hoe het verder met haar gaat, ze ontsnapt, komt bij een aardige boer en verhuist naar Amerika. Mooi is hoe de lijnen van Sarah en Julia uiteindelijk bij elkaar komen. Het is zeker geen slecht boek, en best knap gecomponeerd, maar een bestseller? Nee. Wat ik al zei, dat is louter vanwege het onderwerp.

 

© Marjet Maks